جزيره قشم از شمال به شهر بندرعباس، مرکز بخش خمير و قسمتى از شهرستان بندر لنگه، از شمالشرقى به جزيرهى هرمز، از شرق به جزيرهى لارک، از جنوب به جزيرهى هنگام و از جنوب غربى به جزاير تنب بزرگ و کوچک و بوموسى محدود مىگردد. فاصله جزيرهى قشم (از بندر قشم) تا بندرعباس 8/10 مايل (20 کيلومتر)، تا بندر هرمز 72/9 مايل (18 کيلومتر)، جزيره لارک (تا مرکز دهستان لارک) 85/4 مايل (9 کيلومتر)، تا جزيره بوموسى 01/88 مايل (163 کيلومتر) و جزيره تنب بزرگ 55/61 مايل (114 کيلومتر) است.
نزديکترين بندر در ساحل اصلى کشور به جزيرهى قشم، بندرعباس است که فاصله آن تا محل سربندر قشم 8/10 مايل دريايى (20 کيلومتر) است. نزديکترين فاصله اين جزيره به ساحل اصلى کشور، در دماغهى شمالى جزيره، در محل بندر لافت (در جزيرهى قشم) تا آبادى پل، مرکز دهستان خمير (در ساحل اصلى کشور) که فاصله آن در حدود يک مايل دريايى (1800 متر) بوده و در آينده محل احداث پل خليج فارس خواهد بود. جزيرهى قشم در شمال داراى دماغههاى قشم، لافت و باسعيدو و در جنوب دماغه ديرستان است.
مساحت جزيره 1491 کيلومترمربع، حدود 5/2 برابر دومين جزيره بزرگ خليج فارس يعنى بحرين است.
طول جزيره از بندر قشم، تا بندر باسعيدو در انتهاى جزيره را در منابع مختلف بين 100 تا 130 کيلومتر تخمين زدهاند و بيشتر روى طول 115 و 120 کيلومتر تکيه شده است. در گزارش توجيهى اجراى قانون تعاريف، طول سراسرى جزيرهى قشم را 120 کيلومتر ذکر کردهاند. عرض جزيره، در نقاط مختلف متفاوت بوده و بهطور متوسط داراى سه عرض: کم (بين طبل و سلخ)، زياد (بين لافت کهنه و شيب دراز) و متوسط (در منطقه اسکان) است.
با اين وجود، عرض متوسط جزيره قشم را 11 کيلومتر مىتوان محسوب داشت.
نزديکترين بندر در ساحل اصلى کشور به جزيرهى قشم، بندرعباس است که فاصله آن تا محل سربندر قشم 8/10 مايل دريايى (20 کيلومتر) است. نزديکترين فاصله اين جزيره به ساحل اصلى کشور، در دماغهى شمالى جزيره، در محل بندر لافت (در جزيرهى قشم) تا آبادى پل، مرکز دهستان خمير (در ساحل اصلى کشور) که فاصله آن در حدود يک مايل دريايى (1800 متر) بوده و در آينده محل احداث پل خليج فارس خواهد بود. جزيرهى قشم در شمال داراى دماغههاى قشم، لافت و باسعيدو و در جنوب دماغه ديرستان است.
مساحت جزيره 1491 کيلومترمربع، حدود 5/2 برابر دومين جزيره بزرگ خليج فارس يعنى بحرين است.
طول جزيره از بندر قشم، تا بندر باسعيدو در انتهاى جزيره را در منابع مختلف بين 100 تا 130 کيلومتر تخمين زدهاند و بيشتر روى طول 115 و 120 کيلومتر تکيه شده است. در گزارش توجيهى اجراى قانون تعاريف، طول سراسرى جزيرهى قشم را 120 کيلومتر ذکر کردهاند. عرض جزيره، در نقاط مختلف متفاوت بوده و بهطور متوسط داراى سه عرض: کم (بين طبل و سلخ)، زياد (بين لافت کهنه و شيب دراز) و متوسط (در منطقه اسکان) است.
با اين وجود، عرض متوسط جزيره قشم را 11 کيلومتر مىتوان محسوب داشت.
قسمت وسيعى از کرانههاى شمالى جزيره با جنگل دريايى حرا، که افزون بر 150 کيلومترمربع است، پوشيده شده است. به اين ترتيب، جزيره قشم نه تنها بزرگترين جزيره خليج فارس شمرده مىشود بلکه با وسعتى افزون بر 1500 کيلومترمربع، از 23 کشور بزرگتر است و از جمله: 5/2 برابر بحرين، 5/2 برابر سنگاپور، 5/2 برابر سانمارينو، 5/1 برابر هنگکنگ، 5 برابر مالديو و 70 برابر ماکائو است.
قشم در گروه سرزمينهاى گرم و خشک قرار مىگيرد و اين در حالى است که رطوبت نسبى هوا در قشم بالاست. فشار هوا در قشم بين 1015 تا 1018 ميلىبار جيوه است که در تابستان به دليل گرماى زياد، فشار هوا به کمتر از 1000 ميلىبار مىرسد.
دماى متوسط ساليانه جزيره قشم حدود 26 درجه سانتىگراد، با متوسط حداکثر و حداقل دماى روزانه به ترتيب 33 و 18 درجه سانتىگراد است. اختلاف درجه حرارت فصلى اين جزيره بسيار زياد است. گرمترين زمانها 10 تير تا 10 شهريور و سردترين ماهها دى و بهمن است. در جزيره قشم حداکثر و حداقل دماى مطلق 46 و صفر درجه سانتىگراد به ثبت رسيده است.
درجه حرارت آب دريا در سطح، از حداقل 22 درجه سانتىگراد در زمستان تا حداکثر 32 درجه سانتىگراد در تابستان تغيير مىکند. درجه حرارت آب به ازاى هر پنج متر افزايش عمق، يک درجه سانتىگراد کاهش مىيابد.
دو جزر و دو مد در مدت شبانهروز در اطراف جزيره قشم رخ مىدهد که اختلاف ارتفاع متوسط آنها 2 تا 3 متر است. امواج دريا در اطراف قشم اغلب کمتر از يک متر ارتفاع دارند و از اينرو مىتوان درياى اطراف قشم را يک درياى آرام خواند. اما در سواحل جنوبى و شرقى گاه امواج بلندتر از 3 متر نيز قابل مشاهده است.
جريانهاى دريايى اصلى اطراف جزيره حاصل جزر و مد بوده و سريعترين آن در محدوده بين پل و لافت کهنه قابل مشاهده است و سرعت آن به 3 گره دريايى مىرسد. جهت جريان در هنگام مد به طرف غرب و در هنگام جزر به طرف شرق است.
ـ ميزان شورى آب دريا در اطراف قشم 35 در هزار و رنگ آب دريا بيشتر سبز مغز پستهاى و در برخى موارد آبى رنگ است.
بارندگى
در جزيره قشم تا اندازهاى تحت تأثير جريانهاى عمومى اتمسفر، و يا جريانهاى سيبرى، مديترانه، اتلانتيک و جريانات موسمى اقيانوس هند و بالاخره عربستان و صحرا قرار دارد. ضمناً با توجه به عرض جغرافيايى محدود و محاط شده در آبهاى گرم خليج فارس، اين جزيره بهطور کلى آب و هواى مخصوص و يا تحت تأثير ميکروکليمايى ويژه خود را دارد. تودههاى هواى غالب نافذ در جزيره قشم تروپيکال بوده و طبيعتاً درجه حرارت هوا هميشه بالاى صفر درجه سانتىگراد است.
آب و هواى جزيره قشم با ويژگى مناطق گرم، با رطوبت هواى نسبتاً بالا (که شامل يک فصل طولانى گرم و مرطوب هوا يک فصل کوتاه معتدل است) خلاصه مىشود. متوسط بارندگى ساليانه حدود 155 ميلىمتر با ميانگين حدود 13روز بارندگى در سال و بهطور عمده در فاصله ماههاى آبان تا فروردين، و همچنين تغييرات زياد بارندگى از سالى به سال ديگر (تا حدود بيست برابر ـ يا يک بيستم) و بالاخره وجود دورههاى متناوب حدود 10 تا 11 ساله خشکسالى و مرطوب از مشخصات آب و هوايى منطقه قشم است.
زمينشناسى جزيره قشم ـ و يا ليتولوژى رسوبات و ساختار آنها در اين منطقه ـ طبيعتاً تأثير زيادى در کيفيت و کميت ذخاير و منابع آب مربوط دارد.
در جزيره قشم هيچ نوع درياچه طبيعى، مانداب و رودخانه دائمى وجود ندارد و آبراههها هم، که عمدتاً بهطور نسبى کوتاه است، در زمان بارندگى است که سيلابها را از بستر خود عبور مىدهد. اندکى از اين آبهاى سطحى علاوه بر تبخير و در مواردى که زمينهاى قابل نفوذ در مسير باشد (مثل دشت توريان و يا ساير محدودههاى داراى رسوبات ماسهاى و يا رسوبات مربوط به تراسهاى دريايى که تا اندازهاى قابل نفوذ هستند) جذب تغذيه سفرههاى آب زيرزمينى مىشود و بقيه به دريا مىرسد. بخشى از اين سيلابها، با احداث سدها و بندهاى تاريخى، قديمى و جديد مهار مىشود و از ذخاير آب مربوطه که تا اندازهاى هم با توجه به رسوبات مخزون و حوضه آبريز آن مربوط لب شور است، استفاده مىشود.
در جزيره قشم علاوه بر کنترل استفاده از آبهاى سطحى بهوسيله سدها و يا آببندها ـ که بعضاً نيز قدمت تاريخى دارند ـ از سيلابها هم به روش سنتى با هدايت در برکههاى سرپوشيده (آبانبارها) که آب باران را براى دورههاى کوتاهمدت در خود نگهدارى مىکنند بهطور گسترده استفاده مىشود و ضمناً در سالهاى اخير از آب دريا بهوسيله آب شيرينکنها استفاده به عمل مىآيد.
بادهاى قشم اطلاعات مربوط به باد در کرانههاى جنوبى جزيره قشم نشان مىدهد که غلبه باد جنوب شرقى آشکار است. با وجود اين، مشاهدات و مطالعات مربوط به باد نشان مىدهد که به دليل شرايط توپوگرافى سرزمين اصلى و جزيره قشم، در منطقه شمال جزيره بادهاى از سمت شال شرقى با تواتر بيشترى وجود دارند. بادهاى جزيره قشم بهطور معمول ملايم هستند.
دماى متوسط ساليانه جزيره قشم حدود 26 درجه سانتىگراد، با متوسط حداکثر و حداقل دماى روزانه به ترتيب 33 و 18 درجه سانتىگراد است. اختلاف درجه حرارت فصلى اين جزيره بسيار زياد است. گرمترين زمانها 10 تير تا 10 شهريور و سردترين ماهها دى و بهمن است. در جزيره قشم حداکثر و حداقل دماى مطلق 46 و صفر درجه سانتىگراد به ثبت رسيده است.
درجه حرارت آب دريا در سطح، از حداقل 22 درجه سانتىگراد در زمستان تا حداکثر 32 درجه سانتىگراد در تابستان تغيير مىکند. درجه حرارت آب به ازاى هر پنج متر افزايش عمق، يک درجه سانتىگراد کاهش مىيابد.
دو جزر و دو مد در مدت شبانهروز در اطراف جزيره قشم رخ مىدهد که اختلاف ارتفاع متوسط آنها 2 تا 3 متر است. امواج دريا در اطراف قشم اغلب کمتر از يک متر ارتفاع دارند و از اينرو مىتوان درياى اطراف قشم را يک درياى آرام خواند. اما در سواحل جنوبى و شرقى گاه امواج بلندتر از 3 متر نيز قابل مشاهده است.
جريانهاى دريايى اصلى اطراف جزيره حاصل جزر و مد بوده و سريعترين آن در محدوده بين پل و لافت کهنه قابل مشاهده است و سرعت آن به 3 گره دريايى مىرسد. جهت جريان در هنگام مد به طرف غرب و در هنگام جزر به طرف شرق است.
ـ ميزان شورى آب دريا در اطراف قشم 35 در هزار و رنگ آب دريا بيشتر سبز مغز پستهاى و در برخى موارد آبى رنگ است.
بارندگى
در جزيره قشم تا اندازهاى تحت تأثير جريانهاى عمومى اتمسفر، و يا جريانهاى سيبرى، مديترانه، اتلانتيک و جريانات موسمى اقيانوس هند و بالاخره عربستان و صحرا قرار دارد. ضمناً با توجه به عرض جغرافيايى محدود و محاط شده در آبهاى گرم خليج فارس، اين جزيره بهطور کلى آب و هواى مخصوص و يا تحت تأثير ميکروکليمايى ويژه خود را دارد. تودههاى هواى غالب نافذ در جزيره قشم تروپيکال بوده و طبيعتاً درجه حرارت هوا هميشه بالاى صفر درجه سانتىگراد است.
آب و هواى جزيره قشم با ويژگى مناطق گرم، با رطوبت هواى نسبتاً بالا (که شامل يک فصل طولانى گرم و مرطوب هوا يک فصل کوتاه معتدل است) خلاصه مىشود. متوسط بارندگى ساليانه حدود 155 ميلىمتر با ميانگين حدود 13روز بارندگى در سال و بهطور عمده در فاصله ماههاى آبان تا فروردين، و همچنين تغييرات زياد بارندگى از سالى به سال ديگر (تا حدود بيست برابر ـ يا يک بيستم) و بالاخره وجود دورههاى متناوب حدود 10 تا 11 ساله خشکسالى و مرطوب از مشخصات آب و هوايى منطقه قشم است.
زمينشناسى جزيره قشم ـ و يا ليتولوژى رسوبات و ساختار آنها در اين منطقه ـ طبيعتاً تأثير زيادى در کيفيت و کميت ذخاير و منابع آب مربوط دارد.
در جزيره قشم هيچ نوع درياچه طبيعى، مانداب و رودخانه دائمى وجود ندارد و آبراههها هم، که عمدتاً بهطور نسبى کوتاه است، در زمان بارندگى است که سيلابها را از بستر خود عبور مىدهد. اندکى از اين آبهاى سطحى علاوه بر تبخير و در مواردى که زمينهاى قابل نفوذ در مسير باشد (مثل دشت توريان و يا ساير محدودههاى داراى رسوبات ماسهاى و يا رسوبات مربوط به تراسهاى دريايى که تا اندازهاى قابل نفوذ هستند) جذب تغذيه سفرههاى آب زيرزمينى مىشود و بقيه به دريا مىرسد. بخشى از اين سيلابها، با احداث سدها و بندهاى تاريخى، قديمى و جديد مهار مىشود و از ذخاير آب مربوطه که تا اندازهاى هم با توجه به رسوبات مخزون و حوضه آبريز آن مربوط لب شور است، استفاده مىشود.
در جزيره قشم علاوه بر کنترل استفاده از آبهاى سطحى بهوسيله سدها و يا آببندها ـ که بعضاً نيز قدمت تاريخى دارند ـ از سيلابها هم به روش سنتى با هدايت در برکههاى سرپوشيده (آبانبارها) که آب باران را براى دورههاى کوتاهمدت در خود نگهدارى مىکنند بهطور گسترده استفاده مىشود و ضمناً در سالهاى اخير از آب دريا بهوسيله آب شيرينکنها استفاده به عمل مىآيد.
بادهاى قشم اطلاعات مربوط به باد در کرانههاى جنوبى جزيره قشم نشان مىدهد که غلبه باد جنوب شرقى آشکار است. با وجود اين، مشاهدات و مطالعات مربوط به باد نشان مىدهد که به دليل شرايط توپوگرافى سرزمين اصلى و جزيره قشم، در منطقه شمال جزيره بادهاى از سمت شال شرقى با تواتر بيشترى وجود دارند. بادهاى جزيره قشم بهطور معمول ملايم هستند.
بادهاى محلى و با اهميت جزيره عبارتند از:
ـ بادگاه: اين باد از جانب ستاره (گاه) در هنگام صبح مىوزد و گاهى پديدار شده و قدرت آن کم است.
ـ بادگاه: اين باد از جانب ستاره (گاه) در هنگام صبح مىوزد و گاهى پديدار شده و قدرت آن کم است.
ـ باد نشعى: از جهت شمال شرقى مىوزد و شدت آن نستباً زياد و براى لنجها و مسافران دريا خطرناک است. استمرار وزش اين باد 1، 3، 7، 15 و به ندرت 21 روز پياپى است. اين باد خشک و سرد است.
ـ باد قوسى: باد قوسى از بادهاى قدرتمندى است که در زمستان و همراه با بارندگى و از جهت شمال شرقى (متمايل به شرق) مىوزد.
ـ باد عيوقى: باد عيوقى در فصل زمستان و از جهت شمال شرقى (متمايل به شرق) يعنى از طرف هرمز مىوزد.
ـ باد سهيلى: اين باد بيشتر از پاييز و از طرف سهيل مىوزد و از صبح تا ظهر مىدمد و خنک است.
ـ باد عقربى: اين باد منشاء اقيانوس هند دارد و رطوبت هوا را به شدت افزايش مىدهد. شدت اين باد نيز زياد است.
ـ باد شمال: اين باد دو نوع است يکى شمال تابستانى و ديگرى شمال زمستاني. اين باد، هم در زمستان و در تابستان مىوزد و تقريباً دائمى و از بادهاى مزاحم است. باد شمال زمستانى را شمالخورى نيز مىگويند زيرا که از جانب خورهاى لافت مىوزد. باد شمالخورى بارندگى همراه ندارد و ابرها را از بين مىبرد. باد شمالى تابستانى اکثراً در بهار مىوزد.
ـ باد مطلعى: مطلع به معنى شرق و جهت وزش آن نيز از شرق به طرف غرب است. شدت اين باد نسبتاً زياد بوده و بعضاً بارندگى نيز به همراه دارد.
ـ باد ايرانى: اين باد در زمستان و به همراه بارندگى مىوزد. جهت وزش آن شمال شرقى است.
ـ باد بحرى: باد بحرى، نسيمى است که از جانب دريا و تدريجاً به باد شمال تبديل مىشود.
طبق آخرين تقسيمات کشورى امروزه شهرستان قشم 64 شهر و روستا دارد که مهمترين آنها عبارتند از:
1 ـ تولا 2 ـ دفارى 3 ـ حميرى 4 ـ جزيره لارک (جزء جزيره قشم) 5 ـ درگهان (در سال 85 تبديل به شهر شده است) 6 ـ هلر 7 ـ گياهدان 9 ـ رمچاه 10 ـ جىجيان 12 ـ باغ بالا 13 ـ توريان 14 ـ تُمسنتى 15 ـ زينبى 16 ـ پىپشت 17 ـ کوشه 18 ـ کاروان 19 ـ گربدان 20 ـ زيرانک 21 ـ کردوا 22 ـ مسدوم 23 ـ خالدين 24 ـ مسن 25 ـ شيب دراز 26 ـ ديرستان 27 ـ برکه خلف 28 ـ هنگام جديد 29 ـ هنگام قديم 30 ـ هنگام غيل (جزيره هنگام) 31 ـ ريگو 32 ـ بند حاج على 33 ـ قنديل 34 ـ نخل گل 35 ـ لافت 36 ـ طبل 37 ـ ملکى 38 ـ هفت رنگو 39 ـ سلخ 40 ـ گمبران 41 ـ سهيلى 42 ـ تنبان 43 ـ گورزين 44 ـ دهخدا (خور خران) 45 ـ گوران 46 ـ نقاشه 47 ـ دوربنى 48 ـ دولاب 49 ـ گورى 50 ـ مُرادى 51 ـ درکو 52 ـ دوستکو 53 ـ کانى 54 ـ چاهو شرقى 55 ـ تمکز 56 ـ کنار سياه 57 ـ چاهوغربى 58 ـ سرريگ 59 ـ باسعيدو
(سوزا، هرمز و قشم حوزه شهرىاند و در سال 85 بندر درگهان به حوزه شهرى اضافه شد.)
1 ـ تولا 2 ـ دفارى 3 ـ حميرى 4 ـ جزيره لارک (جزء جزيره قشم) 5 ـ درگهان (در سال 85 تبديل به شهر شده است) 6 ـ هلر 7 ـ گياهدان 9 ـ رمچاه 10 ـ جىجيان 12 ـ باغ بالا 13 ـ توريان 14 ـ تُمسنتى 15 ـ زينبى 16 ـ پىپشت 17 ـ کوشه 18 ـ کاروان 19 ـ گربدان 20 ـ زيرانک 21 ـ کردوا 22 ـ مسدوم 23 ـ خالدين 24 ـ مسن 25 ـ شيب دراز 26 ـ ديرستان 27 ـ برکه خلف 28 ـ هنگام جديد 29 ـ هنگام قديم 30 ـ هنگام غيل (جزيره هنگام) 31 ـ ريگو 32 ـ بند حاج على 33 ـ قنديل 34 ـ نخل گل 35 ـ لافت 36 ـ طبل 37 ـ ملکى 38 ـ هفت رنگو 39 ـ سلخ 40 ـ گمبران 41 ـ سهيلى 42 ـ تنبان 43 ـ گورزين 44 ـ دهخدا (خور خران) 45 ـ گوران 46 ـ نقاشه 47 ـ دوربنى 48 ـ دولاب 49 ـ گورى 50 ـ مُرادى 51 ـ درکو 52 ـ دوستکو 53 ـ کانى 54 ـ چاهو شرقى 55 ـ تمکز 56 ـ کنار سياه 57 ـ چاهوغربى 58 ـ سرريگ 59 ـ باسعيدو
(سوزا، هرمز و قشم حوزه شهرىاند و در سال 85 بندر درگهان به حوزه شهرى اضافه شد.)
بنادر مهم صيادى و تجارى:
1 ـ بهمن 2 ـ شهيد ذاکرى 3 ـ سلخ 4 ـ مسن 5 ـ سوزا 6 ـ کاوه 7 ـ لافت 8 ـ درگهان 9 ـ باسعيدو 10 ـ فجر 11 ـ شرکت نفت 12 ـ رمچاه 13 ـ کندالو 14 ـ طبل 15 ـ هنگام.
1 ـ بهمن 2 ـ شهيد ذاکرى 3 ـ سلخ 4 ـ مسن 5 ـ سوزا 6 ـ کاوه 7 ـ لافت 8 ـ درگهان 9 ـ باسعيدو 10 ـ فجر 11 ـ شرکت نفت 12 ـ رمچاه 13 ـ کندالو 14 ـ طبل 15 ـ هنگام.
0 پاسخ به جزیره قشم
نظر شما چیست؟