جغرافیای استان هرمزگان

موقعيت و وسعت اين استان در جنوب ايران واقع شده ، وسعت آن 8/68475 كيلومتر مربع است و بين مختصات جغرافيايي 25 درجه و 35 دقيقه تا 28 درجه و 57 دقيقه عرض شمالي و 52 درجه و 41 دقيقه تا 59 درجه و 15 دقيقه طول شرقي ‌( از نصف النهار گرينويچ ) واقع شده است .اين استان از شمال با استان كرمان ، از جنوب با خليج فارس و درياي عمان ، از جنوب با استان سيستان و بلوچستان و از غرب با استانهاي فارس و بوشهر همسايه است .از لحاظ وسعت بزرگترين شهر اين استان " بندرعباس " و كوچكترين آن " شهر هرمز " است .

آب و هوای این شهرستان به علت شرایط خاص خود متغییر بوده زیرا در نواحی کوهستانی گرم وخشک و در نواحی ساحلی و جلگه ای گرم و مرطوب می باشد. آب و هوای نوار ساحلی این شهرستان در فصل تابستان بسیار گرم و مرطوب ودر فصل زمستان هوا نسبتا معتدل می شود . فصل تابستان دراین نواحی به مدت 9 ماه ادامه می یابد که به تدریج از اوایل آبان ماه از گرمای هوا کاسته می شود. وزش بادها شمالی دراین شهرستان توام با گرد وغبار بوده که گاهی اوقات این بادها با رطوبت زیاد دریا همراه شده و هوای گرم و مرطوبی را به وجود می آورد که این پدیده را در اصطلاح محلی هوای " شرجی " گویند.
دراثر مجاورت نواحی شمالی با استانهای کرمان و دوری از سواحل خلیج فارس در مقایسه با شهرهای نوار ساحلی ملایمتر می باشد حداکثر درجه حرارت دراین ناحیه از شمال شهرستان دراواسط تابستان 30 تا49 درجه و حداقل آن در دیماه 2تا 5درجه سانتیگراد متغییر است .

مناطق کوهستانی ، بخش عمده ای از مساحت این استان را در برگرفته و کوههای این منطقه ادامه رشته کوههای زاگرس است که به تدریج از شمال غربی به جنوب شرقی کشیده شده است و به مرورازارتفاعات کاسته می شود تا سرانجام به تپه ماهورهای آهکی و گچی و شنی تبدیل می شود و سپس به زمینهای پست ساحلی که در امتداد خلیج فارس و دریای عمان قرار دارد می پیوندند . این ناحیه پست ساحل در اطراف تنگه هرمز وسعت بیشتری پیدا می کند .

کوه گنو : در شمال غربی بندرعباس واقع شده است و ارتفاع آن 2347 متر می باشد . این کوه دهستانهای فین ، سیاهو وایسین را ازهم جدا می کند . این کوه در مقایسه با آب وهوای گرم بندرعباس دارای آب وهوای نسبتا معتدل است و به همین مناسبت از اهمیت خاصی برخوردار می باشد . اینکوه با ابعادی معادل 34 کیلومتر و 5 تا 15 کیلومتر عرض و مساحتی بالغ بر 350 کیلومتر مربع را در برگرفته است .

کوه فارغان ( هماک ) : این کوه در شمال بندرعباس با ارتفاعی برابر 3267 متر واقع گردیده است .این کوه سرچشمه رودهای ماشاری ، وایکان ، نسا و مزرعه است . کوه فوق مساحتی بالغ بر 1100 کیلومتر را در بر دارد .

کوه شب ( شو ) : در شمال شرقی بندرلنگه واقع گردیده وارتفاع آن 2681 متر است . این کوه یکی ازبلندترین کوههای جنوب ایران محسوب می شود .
از جمله کوههای دیگری که می توان در این استان نام برد عبارتند از : کوه بناب ، ناخ ، مهرگان ، بندرهوشدان ، سرملا ، سیبا، پشت کوه ، سیاه و غیره

کوه بشاگرد :رشته کوه بشاگرد غربی در شهرستان جاسک به شکل عدد هشتی است که یک ضلع آن درامتداد شمال جنوب و ضلع دیگرآن تقریبا به صورت افقی قرار گرفته است . در واقع دو رشته نسبتا متمایزی را به نام رشته بشاگرد شرقی و رشته بشاگرد غربی پدید آورده است . بلندترین قله آن کوه " مهره " ( دهستان بشاگرد غربی شهرستان جاسک ) نام دارد که ارتفاع آن حدود 2046 متر می باشد .
از جمله دشتهایی که دراین استان وجود دارندعبارتند از :دشت شمیل ، دشتکردی ، دشت مسافرآباد ، دشت رودان ، دشت احمدی ، دشت شمیل، دشت تخت ، دشتگنو ، دشت فارغان ، دشت فین و رضوان ، دشت کهورستان و دشت ایسین .

رودخانه ها
رودخانه ها در این استان رودخانه های متعدد پر آبی وجود ندارد . تنها رودخانه هایی که در این منطقه پر آب می باشند ، میناب ومهران هستند که بخش زیادی از آبهای آنها بر اثر گرمای زیاد تبخیر واز دست می رود و یا پس از طی مسافتی کوتاه اکثر رودها خشک می شوند و تعداد دیگری از رودهای این منطقه ، به علت گذشتن از نمک زارهای ساحلی و یا از دشتهای گچی شور شده و در انتها به دریا می ریزند .

رودخانه های شور یا کل ومهران از آب شور برخوردار هستند ورودخانه ی گنج ، جگین ، کریان ، جلابی و میناب دارای آب شیرین هستند.

میناب ، مهران ، شمیل یا حسن لنگی ، چیل ، شقرود ، ماشاری ، شوریاکل ،جاسک ، شهروند ، هیلرو ، زیانی ، بهمدی ، گابریگ ، رودان ، زرانی ، گرو ، مازابی ، سبزپوشان ، حاجی آباد ، رسول ، جغین ( جگین ) ، انگهران ، شاه بابک ، گودر ( گوادر ) و دزدان که به اختصار چند رودخانه مهم دراین بخش توضیح داده می شود و اهم رودهای فوق الذکر در شهرستانهای مربوط به خود درج شده است .

رودخانه میناب : یکی از پرآب ترین رودهای جنوبی ایران بوده که از " رود کورنگ " در حدود 40کیلومتری شمال میناب سرچشمه می گیرد و در انتها در شمال تنگه هرمز به خلیج فارس می ریزد . به خاطرشیرین بودن آب این رودخانه و از آنجا که یکی از امتیازات عمرانی و اقتصادی منطقه به شمار می رود سدی روی آن ساخته شده است .

رودخانه مهران : این رود از جنوب کوههای هفچن ، 15 کیلومتری شمال " عسلویه " سرچشمه گرفته و به خلیج فارس می ریزد .

رودخانه شور : از کوههای " داراب " سرچشمه گرفته ودر شرق بندرخمیر به خلیج فارس وارد می شود .

رودخانه شمیل : این رودخانه در شمال شرقی بندرعباس واقع است و حوضه آبریز آن حدود 2000 کیلومتر مربع می باشد ، رودخانه مذکور در نزدیکی روستای شمیل وارد دشت وسیعی می گردد .چشمه های آب گرم گنو ، خورگو ، خمیر ، چستانه ، معدونیه ، لای بیشه ، و آبگهور از مهمترین چشمه های آب گرم استان است که برای رفع انواع امراض مورد استفاده قرارمی گیرد .

تنگه هرمز
تنگه هرمز این تنگه یکی از حساس ترین و حیاتی ترین راههای آبی جهان در عصر ماست . این تنگه هلالی شکل بوده وطول آن187 کیلومتر و کمترین عرض آن از راس قبر هندی شمال شرقی شبه جزیره عمان تا دهانه رودخانه گز ( ایران ) حدود 55 کیلومتر و عرض معمولی آن از بندرعباس تا راس " شوریط " شمال عمان حدود 87 کیلومتر می باشد . ژرفای ان به دلیل شیب تندی که کف تنگه از قسمت شمال به جنوب دارد متغیر است و در نزدیکی جزیره لارک حدد 36 متر و در ساحل جنوبی نزدیک جزیره مسندم عمان 180 تا 200 متر عمق دارد و ژرفترین نقطه آن گودالی است به عمق 223 مترکه در 45 کیلومتری شمال جزیره مسندم ( مسندام ) قرار دارد .
همچنین مدخل تنگه هرمز دارای دو برآمدگی ، یکی به نام راس " دبه " شرق کشور امارات متحده عربی ودیگری دماغه " الکوه " در ساحل ایران ( غرب خلیج جاسک )است .
اهمیت استراتژیکی واقتصادی این تنگه در چند دهه اخیر بیشتر گردیده است .
تنگه هرمز ، تنگه ای است بین المللی که بین دو کشور ایران و عمان واقع شده است که ارزش ویژه ای دارد و طبق موافقت نامه سال 1974 که بین دو دولت ایران و عمان بسته شده مسئولیت دفاع ازاین گلوگاه حیاتی وهم نظارت بر عبور و مرور کشتیها مشترکا بر عهده هر دو دولت است .

خلیج فارس
خلیج فارس از همان زمانی که پارسیها به لب دریای جنوب رسیده اند ، یعنی از هزاره دوم پیش ازمیلاد بایست نام این دریا پارس یا خلیج فارس گذاشته ، زیرا از نخستین روزی که نام این دریا در اسناد معتبر تاریخی آمده است تا امروز همواره آن را به همین نام خوانده اند و در سراسر جهان متمدن تاریخی آمده است تا امروز همواره آن را به همین نام خوانده اند و در سراسر جهان متمدن همیشه به هر زبانی این نام رواج داشته است .
در کتیبه ای که از داریوش کبیر در تنگه سوئز به دست آمده به نام "دارپاتیاهخاپارساآتی " یعنی دریایی که ازپارس می رود خوانده شده است .
و " کلودیوس پتوله مائوس " یا بطلمیوس که بزرگترین عالم هیئت و جغرافیای قدیم است و در قرن دوم میلادی می زیست در کتاب بزرگی که در علم جغرافیا نوشته از این دریا به نام " پرسیکوس سینوس " ( خلیج فارس) یاد کرده و این اصطلاح بعدها به " سینوس پرسیکوس " تغییر یافته ومصطلح شده است .
درمنابع تاریخی و جغرافیایی دوره اسلامی ، تحت عناوینی از قبیل " بحرفارس " ،" البحرالفارسی " ، " الخلیج الفارسی " و خلیج فارس از این دریا نام برده شده است .
"ابوعلی احمدبن عمربن رسته " در کتاب "الاعلاق النفسه " از خلیج فارس به " الخلیج فارس یاد کرده است .
دانشمند و جغرافیدان ایران به نام " سهراب " که در قرن سوم ه.ق می زیسته درکتاب خود به نام " عجائب الاقالیم السبعه الی نهایه العماره "می نویسد :
" بحر فارس و هوالبحرالجنوبی الکبیر یعنی دریای پارس دریای بزرگی در جنوب است . از مطالب فوق چنین نتیجه گیری می کنیم که کلیه مورخان و جغرافیدانان جهان
، چه دردوران وسطی وچه در قرون باستان و دوره معاصر از خلیج فرس به اسامی " دریای پارس " ، خلیج فارس " و یا " خلیج العجم " و امثال آن یاد کرده اند . مستندترین دلیل بر این ادعا آثار کتب و نقشه هایی است که از آن بر جای مانده است .
ترجمه اصطلاح لاتین خلیج فارس به زبانهای مختلف به ترتیب ذیل است :
Golfe Persique به زبان فرانسه
Persico Gulf به زبان انگلیسی
Persischer Golfبه زبان آلمانی
Persico Golfoبه زبان ایتالیایی
Persids Kizaliv به زبان روسی
Perusha klanبه زبان ژاپنی
است که در همگی نام "پارس " به خوبی مشهود است .
آنچه مسلم است نام خلیج فارس در همه زبانهای زنده دنیا از زمانهای گذشته تاکنون پذیرفته شده و همه ملل جهان این دریای ایرانی را به زبان خود خلیج پارس می خوانند.
خلیج فارس با مساحت 240000 کیلومترمربع دارای عرضهای مختلفی است که کمترین عرض از دماغه نای بند ( ایران ) تا راس راکان ( رکن ) شمال کشور قطر 185 کیلومتر و بیشترین عرض آن از بندر جزه ( ایران ) تا کرانه های سلیه ( امارات متحدده عربی ) 355 کیلومتر است . طول خلیج فارس از دهانه اروندرود تا کرانه های ابوظبی 830 کیلومتر و ژرفای آن در قسمت شرقی به طور متوسط 50 تا 80 متر ودر قسمتهای غربی حدود 10 تا 30 متر است .
ژرفترین نقطه خلیج فارس گودالی است به عمق 93 مترواقع در 15 کیلومتری جنوب جزیره تنب بزرگ ، طول کرانه های ایران درخلیج فارس ازبندرعباس تا دهانه اروندرود 1.259 کیلومتر است . شوری آب خلیج فارس از آبهای دیگر جهان نسبتا بیشتر است به طوری که بین 37 تا 50 در هزار متغیر می باشد.
شوری آب خلیج فارس به عوامل زیر بستگی دارد:

1- کند بودن جریان آب در تنگه هرمز
2- واقع شدن خلیج فارس در نزدیکی خط استوا
3- تبخیر بیشتر آبهای آن و نمکزار بودن بستر رودهای دجله و فرات که به خلیج فارس می ریزند. این شوری در سواحل جنوبی
آنقدر زیاد است که در برخی نقاط کوههای نمکی سر از آب بیرون آورده اند.

ابوموسی،بنی فرور، تنب بزرگ،تنب کوچک،سیری، شتور، فرور، قشم،کیش،لارک،لاوان، هرمز، هندرابی و هنگام که از نظر تقسیمات سیاسی جز استان هرمزگان می باشند.